Stabyhoun

De stabyhoun, of Friese stabij, is een Nederlands nationaal ras: een middelgrote, zwart- of bruin-witte jachthond die vroeger op Friese boerderijen mollen, ratten en bunzingen ving. Vandaag is hij vooral een gezinshond. Hij past bij mensen die een rustige maar zelfstandige huisgenoot zoeken en die geduldig en consequent willen opvoeden.

Karakter

De FCI-standaard beschrijft de stabij als een veelzijdige jachthond die het erf bewaakte en vrijhield van muizen en ratten. Hij is “zeer zelfstandig en gaat graag zijn eigen gang”, is aanhankelijk maar kan “erg koppig” zijn. In huis en op het erf is hij “rustig maar waakzaam”. Tegenover vreemden of in onbekende situaties kan hij eerst gereserveerd zijn, maar hij hoort niet angstig te zijn.

De rasvereniging NVSW vult aan: stabijs zijn erg onderzoekend en sterk gehecht aan hun baas. Ze maken lawaai als er iets aan de hand is, maar verwachten dan dat de baas het oplost. Zelfstandig jagen op ongedierte doen ze daarentegen graag, en dat is lastig af te leren. Volgens de Raad van Beheer is de stabij een vrolijke, slimme gezinshond met een gevoelige en tikje eigenzinnige aard.

Beweging en training

Hoewel de stabij thuis rustig is, heeft hij volgens de NVSW “wel degelijk ruim beweging nodig”. Reken op een tot anderhalf uur per dag, waarvan een deel loslopen of spelen. Minstens zo belangrijk is geestelijke uitdaging, het liefst in samenwerking met zijn baas: de stabij heeft een “functie” in het dagelijks leven nodig, met afwisseling. Speurwerk, zoekspelletjes, apporteren en jachttraining passen goed bij het ras.

Een aparte werk- en showlijn bestaat er nauwelijks, maar sommige stabijs worden nog voor de jacht ingezet. De opvoeding vraagt een rustige, vrolijke en afwisselende aanpak, met veel consequentie. Oefen de terugroep vanaf het begin, want een stabij die een muizenhol ontdekt, is even doof.

Pups mogen de eerste maanden minder intensief bewegen: korte wandelingen en veel rust, geen lange looptochten of fietsen zolang de gewrichten groeien. De puppytijd vraagt extra werk voor zindelijkheid en alleen leren blijven.

Verzorging

De vacht is middellang en sluik, met een weerbestendige ondervacht en rijkere beharing aan borst, kraag, broek en staart. Volgens de rasvereniging vraagt ze weinig onderhoud: wekelijks borstelen volstaat, tijdens de rui (twee keer per jaar) vaker. Het haar aan de onderkant van de oren valt niet vanzelf uit en kun je eenvoudig plukken. Een trimsalon is niet nodig.

De NVSW wijst erop dat de vacht na castratie of sterilisatie langer en klitgevoeliger kan worden, en dat de rui dan onregelmatiger verloopt. Bespreek de voor- en nadelen van castratie met je dierenarts.

Gezondheid

Levensverwachting. Voor de stabyhoun bestaat geen grote wetenschappelijke schatting. De AKC noemt 13–15 jaar, maar dat cijfer is niet onderbouwd met data.

De stabij is een klein ras met een hoge gemiddelde inteelt. In een studie van de Universiteit Utrecht was de gemiddelde inteeltcoëfficiënt 31,4%, met slechts een handvol effectieve stamouders (den Toom e.a., 2016). Volgens de NVSW is het ras “relatief gezond”, maar komen enkele aandoeningen geregeld terug. Sinds 2025 bestaat er via de Universiteit Utrecht ook voor de stabij een Fit2Breed-programma, dat fokkers helpt combinaties te kiezen met behoud van genetische diversiteit.

Belangrijkste aandoeningen:

• Open ductus arteriosus (PDA). Een bloedvat bij het hart dat na de geboorte niet sluit. Zonder operatie leidt het tot hartfalen, met tijdige ingreep is de prognose uitstekend. Bij stabijs kwam het 7 tot 13 keer vaker voor dan verwacht (den Toom e.a., 2016). De dierenarts hoort het meestal bij de pupcontrole op 6 à 7 weken.
• Epilepsie. Van 1978 tot 2021 werd bij 1,5% van de geregistreerde stabijs epilepsie zonder aanwijsbare oorzaak vastgesteld (Rolink e.a., 2026). Bij de stabij begint de erfelijke vorm meestal rond drie jaar. Er is geen test.
• Heup- en elleboogdysplasie. Volgens de NVSW wordt een paar keer per jaar ED gemeld, met kreupelheid en vaak een operatie. HD-D wordt een enkele keer per jaar gezien, klinische klachten zijn zeldzaam.
• Cerebrale dysfunctie, een erfelijke hersenaandoening bij pups, komt sinds de invoering van een verplichte DNA-test niet meer voor.
• De NVSW vermeldt ook de ziekte van Von Willebrand type I (een milde stollingsstoornis, vaak zonder klachten) en af en toe SRMA (een auto-immune hersenvliesontsteking).

Vraag deze screenings bij beide ouderdieren: HD- en ED-foto’s en de DNA-status voor cerebrale dysfunctie. Vraag ook of de pups bij de dierenarts op een hartgeruis zijn gecontroleerd en of er epilepsie of PDA in de familie voorkwam. De NVSW stelt HD, ED en de CD-test verplicht.

Een huisdierverzekering is het overwegen waard, vooral voor orthopedische ingrepen en de behandeling van epilepsie. Controleer of erfelijke aandoeningen gedekt zijn.

Wat kost een Stabyhoun?

• Aankoop: wie via de NVSW koopt, betaalt hoogstens € 1.350 voor een pup gefokt volgens de gezondheidsregels van de vereniging (vastgesteld in april 2026). Ontworming, vaccinaties of titerbepaling, chip en stamboom zitten daarin. Fokkers mogen vooraf afgesproken extra’s aanrekenen, zoals een DNA-test.
• Per jaar: ongeveer € 850–1.850 voor een volwassen, gezonde hond: voeding, jaarlijkse controle en vaccinaties, vlooien-, teken- en wormmiddelen, een verzekering (middelste formule), verzorgingsproducten en speelgoed.
• Niet inbegrepen: eenmalige kosten (bench, mand, tuig, puppyvaccinaties, puppycursus, sterilisatie of castratie), opvang tijdens vakanties en onverwachte dierenartskosten.
• Hondenbelasting: in België niet. In Nederland heffen sommige gemeenten nog hondenbelasting.

Wat heb je nodig?

• Bench: maat XL (± 107 × 71 × 77 cm) voor een volwassen reu. Voor een kleine teef kan L (± 91 × 61 × 67 cm) volstaan.
• Tuig: borstomvang van een volwassen hond ongeveer 60–75 cm. Meet je eigen hond, want maten verschillen per merk.
• Voer: ongeveer 8–10,5 kg droogvoer per maand voor een volwassen hond van 18–27 kg met normale activiteit.
• Verzorging: een borstel met natuurharen of een slicker, een kam voor de bevedering, een ondervachtborstel voor de rui, nagelknipper en tandenborstel.
• Extra: een lange lijn om de terugroep te oefenen, en zoek- of snuffelspellen voor dagelijks hersenwerk.

Adopteren of kopen?

Adoptie eerst. Kijk op adopteereendier.be (België) en Ik Zoek Baas van de Dierenbescherming (Nederland). Voor de herplaatsing van stabijs werkt de NVSW samen met Stichting Zino, die honden uit de FCI-groepen 7 en 8 herplaatst. In België vonden we geen eigen rasvereniging voor de stabyhoun; Belgische liefhebbers kunnen terecht bij de Nederlandse verenigingen.

Koop je een pup? De NVSW en de Friese Hounen Club publiceren elk een lijst met fokkers die hun verenigingsfokreglement volgen (zie de links hieronder). Let op:

• Zie de moederhond in haar eigen omgeving en let op haar karakter: rustig, nieuwsgierig, niet angstig.
• Vraag de HD- en ED-uitslagen en de CD-status van beide ouders, en de uitslag van de hartcontrole van de pups.
• Vraag naar de verwantschap of inteelt van de combinatie: bij een klein ras als de stabij is dat een belangrijk punt.
• Een goede kweker vertelt eerlijk over de eigenwijze kant van het ras, stelt jou vragen en neemt een hond terug als het misloopt.
• Vlaanderen: een in Vlaanderen geboren pup krijgt sinds 1 juli 2025 alleen een stamboom van een door Vlaanderen erkende stamboekvereniging, op basis van een goedgekeurd fokprogramma. Voor een pup die in Nederland geboren is, geldt het Vlaamse Fokkerijbesluit niet: die krijgt een Nederlandse stamboom.

Bronnen